พ่อขุนรามคำแหงมหาราช

พ่อขุนรามคำแหงมหาราชทรงเป็นพระมหากษัตริย์แห่งราชวงศ์พระร่วง กรุงสุโขทัย ขณะที่พระองค์มีพระชนมายุเพียง 19 พรรษา ได้โดยเสด็จกองทัพกับพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ผู้เป็นพระราชบิดา เพื่อทำสงครามกับขุนสามชน เจ้าเมืองฉอด และทรงรบชนะในครั้งนั้น

ด้วยความกล้าหาญในการรบ พ่อขุนศรีอินทราทิตย์จึงพระราชทานพระนามว่า “รามคำแหง” หมายถึง รามผู้กล้าหาญเข้มแข็งในการรบ ต่อมาพระองค์ขึ้นเสวยราชสมบัติราว พ.ศ. 1822 และทรงครองราชย์นานถึง 40 ปี

พ่อขุนรามคำแหงมหาราชทรงปกครองบ้านเมืองในแบบ “พ่อปกครองลูก” ทรงแขวนกระดิ่งไว้หน้าประตูพระราชวัง เพื่อให้ราษฎรที่มีเรื่องร้องทุกข์สามารถเข้าถึงพระองค์ได้โดยตรง

ทรงวางหลักนิติธรรมไว้ในศิลาจารึก ได้แก่

1. ราษฎรสามารถค้าขายได้โดยเสรี เจ้าเมืองไม่เรียกเก็บจังกอบหรือภาษีผ่านทาง
2. ผู้ใดล้มตายลง ทรัพย์มรดกย่อมตกแก่บุตรของผู้นั้น
3. หากผู้ใดไม่ได้รับความเป็นธรรม สามารถไปสั่นกระดิ่งหน้าประตูวังเพื่อถวายฎีกาได้โดยตรง

ในรัชสมัยของพ่อขุนรามคำแหงมหาราช กรุงสุโขทัยมีความเจริญรุ่งเรืองอย่างยิ่ง ทรงเจริญสัมพันธไมตรีกับจีน และโปรดให้นำช่างปั้นถ้วยชามจากจีนมาสอนคนไทย จนสามารถผลิตเป็นอุตสาหกรรมส่งออก เรียกว่า “ชามสังคโลก”

พระองค์ยังโปรดให้สร้างทำนบกักน้ำที่เรียกว่า “สรีดภงส์” และ “เขื่อนนพพระร่วง” เพื่อนำน้ำไปใช้ในตัวเมืองและเพาะปลูก

พ่อขุนรามคำแหงมหาราชทรงนำพระพุทธศาสนา นิกายเถรวาท ลัทธิลังกาวงศ์ จากลังกา ผ่านเมืองนครศรีธรรมราช มาประดิษฐานที่เมืองสุโขทัย แทนที่ลัทธิมหายานที่เคยนับถืออยู่ก่อนหน้า

จากการวางรากฐานในยุคนั้น พระพุทธศาสนานิกายเถรวาทได้กลายมาเป็นศาสนาประจำชาติไทยสืบเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน

ในปี พ.ศ. 1826 พ่อขุนรามคำแหงมหาราชได้คิดประดิษฐ์อักษรไทยขึ้นใช้แทนตัวอักษรขอมที่เคยใช้กันมาแต่เดิม เรียกว่า “ลายสือไทย” และทรงโปรดให้ช่างสลักอักษรไว้ในศิลาจารึก ณ กรุงสุโขทัย ซึ่งยังปรากฏอยู่จนถึงทุกวันนี้

ตัวอักษรไทยทุกตัวในศิลาจารึกได้รับการพัฒนาสืบต่อมาเป็นลำดับจนกลายมาเป็นอักษรไทยที่คนไทยใช้ในปัจจุบัน

เดิมในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2531 สภาจังหวัดสุโขทัยได้มีหนังสือเสนอต่อนายกรัฐมนตรี ขอให้กำหนดวันที่ 17 พฤศจิกายนของทุกปีเป็น “วันพ่อขุนรามคำแหงมหาราช” เนื่องจากเป็นวันเสด็จพระราชดำเนินประกอบพระราชพิธีเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์พ่อขุนรามคำแหงมหาราช ในปี พ.ศ. 2526

ต่อมาคณะกรรมการเอกลักษณ์ของชาติและคณะกรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทยได้พิจารณาหลักฐานใหม่ และเสนอให้ใช้วันที่ 17 มกราคม ซึ่งตรงกับวันที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพบหลักศิลาจารึกเมื่อปี พ.ศ. 2376 คณะรัฐมนตรีจึงมีมติเห็นชอบตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมา